Józef Elsner (portret), autor-grafik: Maksymilian Fajans (1827-1890) / domena publiczna; źródło: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa 

Józef Ksawery Elsner

(1.06.1769 – 18.04.1854) kompozytor, dyrygent i pedagog. Urodzony w Grodkowie na Opolszczyźnie, zmarły w Elsnerowie pod Warszawą. W latach 1774-81 uczęszczał w Grodkowie do szkoły powszechnej, a także śpiewał w chórze kościelnym. Od 1781 uczył się w szkole prowadzonej przy klasztorze dominikanów, następnie w jezuickim Gimnazjum św. Macieja we Wrocławiu. Śpiewał w chórze klasztornym i uczęszczał na lekcje gry na skrzypcach oraz basu cyfrowanego. W 1782 w kościele św. Wojciecha we Wrocławiu został wykonany jego motet Ave Maria gratiae plena na dwa głosy solowe z towarzyszeniem instrumentów. W 1786 rozpoczął studia teologiczne na Uniwersytecie we Wrocławiu, które po krótkim czasie zamienił na lekarskie. Jesienią 1789 wyjechał do Wiednia z zamiarem dalszego studiowania medycyny. Dwuletni pobyt w Wiedniu, naznaczony ciężką chorobą, zaowocował powrotem do zawodu muzyka. Jesienią 1791 przeniósł się do Brna, gdzie pracował jako skrzypek w orkiestrze teatralnej. Wiosną 1792 udał się do Lwowa i objął stanowisko dyrygenta w teatrze cesarsko-królewskim, na którym pozostał do 1795. W tym czasie wystawił w nim dwie swoje opery do tekstów niemieckich: Die seltenen Brüder i Der verkleidete Sultan. W 1795 prowadzenie teatru objął Wojciech Bogusławski, zaś Elsner został jego współpracownikiem. Zajął się także udzielaniem prywatnych lekcji oraz zorganizował Akademię Muzyczną, która miała na celu zrzeszenie muzyków i miłośników muzyki oraz działalność koncertową. Koncerty Akademii odbywały się co tydzień, a na ich program składały się symfonie (m.in. Josepha Haydna, Wolfganga Amadeusa Mozarta, Pavela Vranicky'ego i własne Elsnera), koncerty na instrumenty solowe oraz muzyka wokalna.

Latem 1799 Elsner przeniósł się ze Lwowa do Warszawy, gdzie osiadł na stałe. Od 1799 do 1824 prowadził operę w Teatrze Narodowym, wzbogacając jej repertuar własnymi dziełami (30 oper i 2 balety). W latach 1802-06 prowadził własną sztycharnię nut i systematycznie przygotowywał zbiory utworów wydawane od 1803 do 1805 pod tytułem "Wybór pięknych dzieł muzycznych i pieśni polskich" (łącznie ukazały się 24 zeszyty). W 1805 odbył podróż artystyczną do Niemiec i Francji. Nawiązał kontakty z muzykami i firmami wydawniczymi Francji, Niemiec i Austrii, dzięki czemu kilka jego utworów ukazało się drukiem w Lipsku i Paryżu. W tym samym roku został członkiem Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. W latach 1805-06 udzielał się w Resursie Muzycznej, głównie przy organizowaniu koncertów symfonicznych. Od 1802 do 1825 pisał recenzje i artykuły do polskich czasopism, a w latach 1811-19 także do lipskiej "Allgemeine Musikalische Zeitung", poświęcając je głównie współczesnym kompozytorom polskim oraz życiu muzycznemu Warszawy. W 1814 założył Towarzystwo Muzyki Religijnej i Narodowej, które miało za zadanie organizowanie koncertów, kształcenie nowych kadr nauczycieli muzyki, organistów, śpiewaków i muzyków.

Jednocześnie sam prowadził działalność pedagogiczną - w latach 1814-17 uczył w Szkole Dramatycznej Bogusławskiego, potem wykładał teorię i kompozycję w kierowanych przez siebie szkołach: w latach 1817-21 w Szkole Elementarnej Muzyki i Sztuki Dramatycznej, w latach 1821-26 w Instytucie Muzyki i Deklamacji, w latach 1826-31 w Szkole Głównej Muzyki (tu wykształcił wielu polskich kompozytorów, wśród nich Fryderyka Chopina, o którym napisał na świadectwie szkolnym: "szczególna zdatność, geniusz muzyczny"). Uczył również - od 1835 do 1839 - w Szkole Śpiewu przy Teatrze Wielkim, a następnie w Instytucie Guwernantek.

Józef Elsner był członkiem honorowym wielu towarzystw muzycznych w kraju (m.in. Krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Muzyki) oraz lipskiego Musikverein der Universitätskirche St. Pauli. Był też członkiem masonerii - w 1814 został namiestnikiem katedry w loży Świątyni Stałości, w 1820 członkiem najwyższej kapituły, w 1821 mistrzem katedry. Za zasługi na polu muzyki został odznaczony w 1823 Orderem Św. Stanisława. Na jego cześć zostały wybite 3 medale.

 

Źródło biogramuwww.culture.pl, Małgorzata Kosińska, Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, październik 2006. 

Utwory Kameralne

  • Chaconne G-dur na skrzypce i fortepian

  • Grande sonate B-dur trio fortepianowe, s. 58/28, 1798 Pobierz

  • Kwartet fortepianowy Es-dur, op. 15, ok. 1805 Pobierz

  • Kwartet fortepianowy F-dur, s. 58/26, ok. 1800

  • Kwartet na 2 skrzypiec i 2 altówki, s. 57/19, ok. 1798

  • Kwartet smyczkowy B-dur, s. 58/25

  • Kwartet smyczkowy C-dur, s. 58/23, ok. 1796 Pobierz

  • Kwartet smyczkowy d-moll, s. 58/23, ok. 1796 Pobierz

  • Kwartet smyczkowy Es-dur, s. 58/23, ok. 1796 Pobierz

  • Kwartet smyczkowy, s. 58/21 [I], 1791 – 1792 

  • Kwartet smyczkowy, s. 58/21 [II], 1791 – 1792

  • Kwartet smyczkowy, s. 58/21 [III], 1791 – 1792

  • Kwintet smyczkowy c-moll, s. 58/18

  • Kwintet smyczkowy, s. 58/20

  • Polonez C-dur na fortepian na 4 ręce

  • Polonez D-dur na skrzypce i fortepian, 1820 Pobierz

  • Polonez E-dur na temat marsza z opery „Les deux journées" („Woziwoda") Luigiego Cherubiniego na fortepian na 4 ręce

  • Polonez E-dur na temat uwertury do opery „Lodoïska" Rudolpha Kreutzera na fortepian na 4 ręce

  • Polonez Es-dur na skrzypce i fortepian, 1820 Pobierz

  • Polonez f-moll na fortepian na 4 ręce

  • Polonez G-dur na fortepian na 4 ręce

  • Polonez G-dur na temat francuskiej piosenki „Où peut-on être mieux qu’au sein de sa famille" André Grétry’ego na fortepian na 4 ręce

  • Septet D-dur na flet, klarnet, skrzypce, altówkę, wiolonczelę, kontrabas i fortepian, s. 57/17, ok. 1830 Wypożycz

  • Sonata B-dur na fortepian na 4 ręce, op. 16

  • Sonata D-dur na skrzypce i fortepian, op. 10, ok. 1798 Pobierz

  • Sonata Es-dur na skrzypce i fortepian, op. 10, ok. 1798 Pobierz

  • Sonata F-dur na skrzypce i fortepian, op. 10, ok. 1798 Pobierz

  • Trio fortepianowe C-dur, s. 58/29, ok. 1798

  • Trio fortepianowe nr 1 na tematy z opery „Krakowiacy i Górale" J. Stefaniego, s. 58/30, 1796

  • Trio fortepianowe nr 2 na tematy z opery „Krakowiacy i Górale" J. Stefaniego, s. 58/30, 1796

  • Trio fortepianowe nr 3 na tematy z opery „Krakowiacy i Górale" J. Stefaniego, s. 58/30, 1796

  • Trio nr 1 na 2 skrzypiec i bas, s. 58/24, ok. 1786

  • Trio nr 2 na 2 skrzypiec i bas, s. 58/24, ok. 1786

  • Trio nr 2 na 2 skrzypiec i bas, s. 58/24, ok. 1786

Utwory na fortepian

  • Fragmenty opery „Król Łokietek czyli Wiśliczanki” (autorstwa Józefa Elsnera)

    Opis:

    Uwagi: Uwertura, Śpiew weselny, Marsz Czechów, Mazur, „Scena snu”. Muzyka baletowa, Krakowiak

  • Marsz triumfalny

  • Marsz żałobny z oratorium „Passio Domini Nostri Jesu Christi" autorstwa Józefa Elsnera

  • Polonez B-dur [I]

  • Polonez B-dur [II] Kup

  • Polonez B-dur [III]

  • Polonez B-dur na temat opery „Axur, król Ormus" Antonia Salieriego Kup

  • Polonez C-dur [I]

  • Polonez C-dur [II]

  • Polonez C-dur [III]

  • Polonez D-dur [I]

  • Polonez D-dur [II]

  • Polonez d-moll

  • Polonez E-dur na temat marsza z opery „Les deux journées" ("Woziwoda") Luigiego Cherubiniego

  • Polonez E-dur na temat uwertury do opery „Lodoiska" Rudolpha Kreutzera

  • Polonez Es-dur [I]

  • Polonez Es-dur [II]

  • Polonez Es-dur [III]

  • Polonez F-dur

  • Polonez f-moll

  • Polonez G-dur na temat francuskiej piosenki „Où peut-on être mieux qu’au sein de sa famille" André Grétry’ego

  • Rondo à la krakowiak B-dur

  • Rondo à la mazurek C-dur

  • Rondo à la mazurek g-moll

  • Sonata B-dur

  • Sonata D-dur

  • Sonata F-dur

  • Uwertura do opery „Siedem razy jeden” autorstwa Józefa Elsnera

  • Wariacje B-dur na temat marsza z opery „Przerwana ofiara" Petera Wintera