Roman Palester / domena publiczna; źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe 

Roman Palester

(28.12.1907 – 25.08.1989) kompozytor urodzony w Śniatynie (Podole), zmarły w Paryżu. Naukę gry na fortepianie rozpoczął w wieku 7 lat. Kontynuował ją w Instytucie Muzycznym w Krakowie (1919-21), a następnie w Konserwatorium Lwowskim (1921-25) pod kierunkiem Marii Sołtys. Od 1925 studiował historię sztuki na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego. Równocześnie od 1928 odbywał studia muzyczne w Konserwatorium Warszawskim w klasie Kazimierza Sikorskiego, uzyskując w 1931 dyplom w zakresie teorii muzyki i kompozycji. Za swój debiut uznał wykonanie w tym samym roku w Warszawie Muzyki symfonicznej (1930), która odniosła potem również ogromny sukces podczas Festiwalu Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej w Londynie. W latach 1931-39 Roman Palester wiele podróżował (głównie do Paryża). Jego utwory były wyróżniane licznymi nagrodami zarówno w Polsce, jak i za granicą, m.in. w 1932 na Konkursie Związku Towarzystw Śpiewaczych w Poznaniu nagrodzony został Pslam V na baryton, chór i orkiestrę (1930-31), w 1935 na Konkursie Towarzystwa Wydawniczego Muzyki Polskiej Wariacje na orkiestrę kameralną (1935) zdobyły I nagrodę, a w 1937 na Światowej Wystawie Paryskiej balet Pieśń o ziemi otrzymał złoty medal. W latach trzydziestych komponował również wiele muzyki filmowej, teatralnej i radiowej. Współpracował z takimi reżyserami jak Leon Schiller czy Juliusz Osterwa. W okresie tym brał także czynny udział w życiu muzycznym. Od 1936 pełnił funkcję sekretarza, a następnie – w latach 1938-39 – wiceprezesa Stowarzyszenia Kompozytorów Polskich. Od 1937 był wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Muzyki Współczesnej. Ponadto w 1939 uczestniczył w organizowaniu XVII Festiwalu Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej w Warszawie i Krakowie. Był również członkiem Rady Naczelnej Stowarzyszenia Autorów ZAiKS oraz rady muzycznej Towarzystwa Szerzenia Sztuki Polskiej wśród Obcych.

Lata II wojny światowej Roman Palester spędził w Warszawie. W 1940 przez około 6 tygodni był więziony na Pawiaku. Podczas Powstania Warszawskiego zaginęło wiele partytur jego utworów. Po wojnie zamieszkał w Krakowie. W latach 1945-47 pracował jako profesor kompozycji w tamtejszej Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej. Od 1 maja do 31 sierpnia 1945 pełnił również funkcję prorektora tej uczelni. Uważany był za jednego z najwybitniejszych ówczesnych kompozytorów polskich, co potwierdzały liczne nagrody oraz wykonania jego kompozycji w kraju i za granicą. W 1946 otrzymał, jako pierwszy, nagrodę muzyczną miasta Krakowa. Na Festiwalu Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej w Londynie w 1946 wykonano z dużym powodzeniem jego Koncert skrzypcowy (1939-41). W 1947 Roman Palester przeniósł się do Paryża i poświęcił głównie komponowaniu. Dwa lata później, po Zjeździe Kompozytorów i Krytyków Muzycznych w Łagowie Lubuskim, na którym proklamowano podporządkowanie twórczości zasadom realizmu socjalistycznego, podjął decyzję o wyemigrowaniu z Polski. Do 1951 przebywał w stolicy Francji. W latach 1952-72 mieszkał w Monachium, gdzie pracował jako kierownik działu kulturalnego polskiej sekcji Radia „Wolna Europa”. Prowadził cykle audycji Muzyka obala granice, w których prezentował utwory wówczas w Polsce zakazane, oraz program Okno na świat, poświęcony najważniejszym wydarzeniom kulturalnym na Zachodzie. Od 1972 ponownie mieszkał w Paryżu.

Po wyjeździe Romana Palestra z kraju jego nazwisko zostało usunięte z wszelkich polskich publikacji, a partytury wycofane z obiegu. Zarząd Związku Kompozytorów Polskich skreślił go z listy członków. Zabroniono wykonywania jego muzyki. Tymczasem wiele znaczących (i nagrodzonych) jego utworów powstało na emigracji. W 1962 „akcja muzyczna” pod tytułem Śmierć Don Juana (1959-61) otrzymała I nagrodę na międzynarodowym konkursie na dzieło operowe, zorganizowanym przez włoską sekcję Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej. Dwa lata później – w 1964 – za dorobek twórczy z okresu emigracyjnego przyznano mu, jako pierwszemu polskiemu muzykowi, Nagrodę im. Alfreda Jurzykowskiego. Okres milczenia wokół osoby Romana Palestra trwał w Polsce do 1977. W 1981 Związek Kompozytorów Polskich anulował swoją wcześniejszą decyzję i przyznał mu godność członka honorowego. Podobnie uczyniło Polskie Towarzystwo Muzyki Współczesnej i Towarzystwo Muzyczne im. Karola Szymanowskiego. Kompozytor odwiedził Polskę tylko raz – we wrześniu 1983 był obecny na prawykonaniu w Krakowie swojego Hymnus pro gratiarum actione na chór dziecięcy, 2 chóry mieszane i zespół instrumentalny (1979).

Roman Palester został pochowany na starym cmentarzu polskim w Montmorency. Zgodnie z ostatnią wolą kompozytora, jego spuścizna powróciła do Polski.

 

Źródło biogramuwww.polmic.pl, Małgorzata Kosińska.

Utwory Kameralne

  • Adagio na orkiestrę smyczkową, 1954 Wypożycz

  • Concertino na saksofon altowy i orkiestrę smyczkową, 1938 Kup

    Opis:

    Uwagi: rekonstrukcja w 1947 r.; druga wersja w latach 1977 – 1978

  • Concertino per clavicembalo e dieci stromenti su temi di vecchie danze polacche, 1956 Wypożycz

    Opis:

    Uwagi: wersja zrewidowana ok. 1983; obsada klawesyn, flet, obój, klarnet B, fagot, harfa, skrzypce I, skrzypce II, altówka, wiolonczela, kontrabas

  • Divertimento na 9 instrumentów, 1948

  • Divertimento na klarnet, fagot, trąbkę, skrzypce, altówkę i kontrabas, 1939 – 1940, utwór zaginiony

  • Duety na 2 skrzypiec, 1965 Kup

  • I Kwartet smyczkowy, 1929 – 1930, utwór zaginiony

  • II Kwartet smyczkowy, 1936 Wypożycz

  • III Kwartet smyczkowy, 1942 – 1944 Wypożycz

  • III Kwartet smyczkowy, 1942 – 1944 Wypożycz

  • Mała serenada na flet, skrzypce i altówkę, 1947

  • Nokturn na orkiestrę smyczkową, 1947 Wypożycz

    Opis:

    Uwagi: druga wersja 1954; skrzypce I, skrzypce II, altówki, wiolonczele, kontrabasy, liczba instrumentów smyczkowych nieokreślona w partyturze

  • Piccolo concerto na orkiestrę kameralną, 1958

  • Serenada na 2 flety i orkiestrę smyczkową, 1946 Wypożycz

    Opis:

    Uwagi: obsada 2 flety, skrzypce I, skrzypce II, altówki, wiolonczele, kontrabasy; liczba instrumentów smyczkowych nieokreślona w partyturze

  • Sinfonietta na orkiestrę kameralną, 1948, wersja zrewidowana 1984

  • Sonata na 2 skrzypiec i fortepian, 1939 Wypożycz

  • Sonata na skrzypce i wiolonczelę, 1968, w rękopisie

  • Sonatina na 3 klarnety, 1936, utwór zaginiony

  • Sonatina na fortepian na 4 ręce, 1940 Wypożycz

  • Sonatina na skrzypce i wiolonczelę, 1929, utwór zaginiony

  • Study 58 na orkiestrę kameralną, 1958

  • Suita weselna na mały zespół instrumentalny Wypożycz

  • Suite à quatre na obój, skrzypce, altówkę i wiolonczelę, 1969, w rękopisie

  • Symfonia dziecięca na flet, 2 oboje, 2 klarnety, fagot i instrumenty perkusyjne, 1932, w rękopisie

  • Taniec polski na skrzypce i fortepian, 1955, utwór pochodzi z baletu Pieśń o ziemi

  • Trio na flet, altówkę i harfę, 1985, w rekopisie

  • I Trio smyczkowe, 1946, w rękopisie

  • II Trio smyczkowe, 1959 Wypożycz

  • Trio stroikowe, 1967 Kup

  • Varianti na 2 fortepiany, 1963 – 1964 Wypożycz

  • Wariacje na orkiestrę kameralną, 1935

Utwory na fortepian

  • Dwie etiudy, 1943 Kup

  • Espressioni, 1974 – 1975, w rękopisie

  • Etiudy, 1979 – 1981, w rękopisie

  • Kanon, 1935 Wypożycz

  • Passacaglia, 1973, w rękopisie

  • Piosenka łowicka, 1935 Wypożycz

  • Pociąg towarowy, 1935 Wypożycz

  • Preludia, 1954 Wypożycz

  • I Sonata, 1970 – 1971, w rękopisie

  • Wariacje, 1972, w rękopisie