Portret Ignacego Jana Paderewskiego, cop. Hartsook Photo, S.F. - L.A, przed 1926 r./ domena publiczna; źródło: Biblioteka Narodowa (Polona)

Ignacy Jan Paderewski

(6.11.1860 – 29.06.1941) pianista, kompozytor, pedagog i polityk urodzony w Kuryłówce na Podolu, zmarły w Nowym Jorku. Wzrastał w rodzinie o zamiłowaniach muzycznych. Edukację odbywał w Instytucie Muzycznym w Warszawie w klasie fortepianu Juliusza Janothy, Józefa Śliwińskiego i Henryka Komana. Dodatkowo, kształcił się w Berlinie w zakresie kompozycji pod kierunkiem Friedricha Kiela i Heinricha Urbana, a także w Wiedniu, w zakresie fortepianu, u Teodora Leszetyckiego.

Jako pianista odnosił liczne sukcesy na arenie międzynarodowej. Występował nie tylko w Europie, ale także w Stanach Zjednoczonych, Afryce Południowej, Australii, Nowej Zelandii i Tasmanii. Grę Paderewskiego cechowało silne uderzenie, śpiewne, legatowe frazowanie, doskonała technika i błyskotliwa wirtuozeria. Właściwość interpretacji oraz dobre rozumienie intencji kompozytora zawsze było dla artysty nadrzędne względem popisu technicznego. Istotnym elementem było również dla Paderewskiego tempo rubato, któremu poświęcił pracę teoretyczną. Wielka sława przyniosła mu fortunę, którą hojnie przeznaczał na cele artystyczne, edukacyjne, społeczne i narodowe, m.in. zakładając w Stanach Zjednoczonych fundację dla młodych kompozytorów. W jego życiu zawodowym przeplatały się: pianistyka, komponowanie oraz polityka.

Stał na czele Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. Stawiał sobie za cel odzyskanie przez Polskę niepodległości. W 1917 roku przedstawił prezydentowi USA, Woodrowowi Wilsonowi, memoriał w sprawie Polski. W 1919 roku został prezydentem Rady Ministrów i ministrem spraw zagranicznych. Był razem z Romanem Dmowskim sygnatariuszem traktatu pokojowego w Wersalu, a także angażował się politycznie na rzecz Polski na wiele innych sposobów.

Prowadził dodatkowo działalność pedagogiczną, pracując w macierzystej uczelni warszawskiej oraz w konserwatorium w Petersburgu. Nauczał gry na fortepianie, harmonii i kontrapunktu. Wśród jego uczniów znaleźli się późniejsi laureaci konkursów Chopinowskich: Henryk Sztompka i Witold Małcużyński.

Za swoje zasługi i osiągnięcia uhonorowany został licznymi odznaczeniami, m.in.: Orderem Orła Białego, Wielkim Krzyżem Orderu Polonia Restituta z Gwiazdą, Wielkim Krzyżem Orderu Imperium Brytyjskiego i tytułem Sir, a także otrzymał tytuł doktora honoris causa na wielu uczelniach polskich i zagranicznych, w tym na Columbia University w Nowym Jorku czy na Uniwersytecie Warszawskim.

Trzon twórczości kompozytorskiej Paderewskiego stanowią utwory na fortepian solo. Znaleźć można wśród nich takie gatunki jak: sonata, wariacje, suita, walc, impromptu, morceau, elegia, intermezzo, mazurek, humoreska, nokturn, menuet oraz inne miniatury taneczne i nietaneczne. Komponował także dzieła orkiestrowe, utrzymane w gatunkach uwertury, suity, symfonii, fantazji czy koncertu. Dzieła kameralne powstawały na obsady zawierające instrumenty smyczkowe, dęte oraz fortepian. Tworzył również pieśni na głos i fortepian oraz utwory chóralne. W tej grupie kompozycji wykorzystywał teksty poetów polskich i zagranicznych, m.in.: Władysława Syrokomli, Adama Asnyka, Adama Mickiewicza, Théophile’a Gautiera oraz Catulle’a Mandèsa. Spod pióra kompozytora wyszła także jedna opera (Manru) oraz prace poświęcone tematyczne muzycznej.

Data debiutu pianistycznego (1888) wyznacza 2 zasadnicze okresy w twórczości kompozytora. W pierwszym powstała większość jego utworów, w drugim zaś dzieła dojrzalsze i najbardziej znaczące w dorobku. Paderewski nie był zainteresowany poszukiwaniami nowego języka muzycznego; pragnął doskonalić swój warsztat w oparciu o wzory wielkich poprzedników, zwłaszcza Chopina. Preferował typowe dla romantyzmu formy, gatunki, melodykę, harmonikę i typ instrumentacji. W późniejszej twórczości dostrzegalne są jednak pewne nawiązania do modernizmu, np. w pieśniach op. 22, zbliżonych do pieśni Claude’a Debussy’ego. Warsztat kompozytorski miał twórca opanowany w bardzo wysokim stopniu, doskonale władał bowiem takimi technikami jak polifonizacja, archaizacja czy stylizacja. Historyczna rola przypada mu jako pierwszemu polskiemu kompozytorowi, który wykorzystał w swojej twórczości folklor podhalański. Kompozycje Paderewskiego zdobyły bardzo duże uznanie już za jego życia, o czym świadczą liczne nagrania, liczba wykonań, wydań, dodruków, opracowań i transkrypcji, a także ranga prezentujących je artystów.

 

Źródło biogramu: Waszek-Perkowska Małgorzata, Paderewski Ignacy Jan, w: Encyklopedia muzyczna PWM, Dziębowska Elżbieta (red.), t. 7, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2002, ss. 250-260, opracował Antoni Szymański.

Utwory Kameralne

  • Pieśń F-dur na skrzypce i fortepian, 1878 Kup

  • Romans A-dur na skrzypce i fortepian, op. 7, 1881 – 1882 Kup

  • Sonata a-moll na skrzypce i fortepian, op. 13, 1885 Pobierz

  • Suita G-dur na orkiestrę smyczkową, 1884 Kup

    Opis:

    Uwagi: obsada- skrzypce I, skrzypce II, altówka, wiolonczela, kontrabas

  • Tatra Album. Tänze und Lieder des polnischen Volkes aus Zakopane na fortepian na 4 ręce, 1884 Pobierz

  • Wariacje i fuga F-dur na kwartet smyczkowy Kup

  • Humoreska a-moll na 2 oboje i 2 fagoty

Utwory na fortepian

  • Album de Mai. Scènes romantiques, op. 10, przed 1884 Pobierz

    Opis:

    Uwagi: 1. Au soir, 2. Chant d’amour, 3. Scherzino, 4. Barcarolle, 5. Caprice-Valse

  • Album tatrzańskie, op. 12, 1883 – 1884 Pobierz

    Opis:

    Uwagi: 1. Allegro comodo, 2. Andantino grazioso, 3. Maestoso, Vivace, 4. Allegro poco moderato

  • Canzone. Chant sans paroles, 1890 – 1903 Pobierz

  • Chants du voyageur, op. 8, 1881 – 1882 Pobierz

  • Dans le désert. Tableau musical en forme d’une toccata Es-dur, op. 15, 1886 – 1887 Pobierz

  • Danses polonaises, op. 5, 1881 Pobierz

    Opis:

    Uwagi: 1. Krakowiak E-dur, 2. Mazurek e-moll, 3. Krakowiak B-dur

  • Danses polonaises, op. 9, 1882 – 1884 Pobierz

    Opis:

    Uwagi: 1. Krakowiak F-dur, 2. Mazurek a-moll, 3 Mazurek A-dur, 4. Mazurek B-dur, 5. Krakowiak A-dur, 6. Polonez H-dur

  • Dwa kanony „Z uczniowskiej teki”, 1882 Pobierz

  • Elegia b-moll, op. 4, 1880 Pobierz

  • Humoresques de concert, op. 14, 1885/1886 – 1887 Pobierz

    Opis:

    Uwagi: zeszyt I à l’antique: 1. Menuet G-dur, 2. Sarabande h-moll, 3. Caprice (genre Scarlatti) G-dur; zeszyt II moderne: 4. Burlesque F-dur, 5. Intermezzo polacco c-moll, 6. Cracovienne fantastique H-dur

  • Impromptu F-dur, 1878/1879 Pobierz

  • Intermezzo „W błyskawiczną noc” g-moll, 1884 Pobierz

  • Intermezzo c-moll, 1882 Pobierz

    Opis:

    Uwagi: trzecia część nieukończonej sonaty

  • Introduction et toccata, op. 6, 1881/1882 Pobierz

  • Mazurek F-dur Pobierz

  • Mazurek G-dur, op. 9 nr 1, 1882 Pobierz

    Opis:

    Uwagi: utwór należący do Danses polonaises op. 9, nie włączony do edycji berlińskiej

  • Mazurek G-dur, 1896 Pobierz

  • Miniatura Es-dur Pobierz

  • Miscellanea. Série de morecaux, op. 16, 1885 – 1896 Pobierz

    Opis:

    Uwagi: 1. Légende nr 1 As-dur, 2. Mélodie Ges-dur, 3. Thème varié A-dur, 4. Nocturne B-dur, 5. Légende nr 2 A-dur, 6. Un moment musical As-dur, 7. Menuet A-dur

  • Powódź a-moll, 1884 Pobierz

  • Sonata es-moll, op. 21, 1903 Pobierz

  • Stara suita, op. 3, 1880/1881 Kup

    Opis:

    Uwagi: 1. Preludium d-moll, 2. Intermezzo B-dur, 3. Aria F-dur, 4. Fuga d-moll

  • Suite Es-dur, op. 1, 1879 Kup

    Opis:

    Uwagi: 1. Preludium Es-dur, 2. Menuetto g-moll, 3. Romans As-dur, 4. Burleska Es-dur

  • Trois morceaux, op. 2, 1880 Pobierz

    Opis:

    Uwagi: 1. Gavotte e-moll, 2. Mélodie C-dur, 3. Valse mélancolique A-dur

  • Valse mignonne, 1876

  • Variation et fugue sur un thème original a-moll, op. 11, 1882/1883 – 1884 Pobierz

  • Variations et fugue sur un thème original es-moll, op. 23, 1903 Pobierz

  • Walc F-dur, ok. 1876 Pobierz

  • Zwei Klavierstücke, op. 1, 1885 Pobierz

    Opis:

    Uwagi: 1. Praeludium à capriccio Es-dur, 2. Minuetto g-moll

Utwory na fortepian z orkiestrą

  • Fantazja polska gis-moll, op. 19, 1891 – 1893 Pobierz

  • Koncert fortepianowy a-moll, op. 17, 1882 – 1889 Pobierz