Stanisław Moniuszko, autor-grafik: Jean Baptiste Adolphe Lafosse (1810-1879); publlié par l'Editeur J.K. Wilczyński (1850)/ domena publiczna; źródło: Biblioteka Narodowa (Polona)

Stanisław Moniuszko

(5.05.1819 – 4.06.1872) kompozytor, dyrygent oper, orkiestr symfonicznych i chórów oraz pedagog, urodzony w Ubielu, zmarły w Warszawie. Wzrastał w rodzinie o zainteresowaniach muzycznych i naukowych. Po krótkim okresie nauki domowej pod kierunkiem matki Elżbiety, kształcił się w grze na fortepianie od 1827 roku u Augusta Freyera w Warszawie, zaś od 1830 roku - u Dominika Stefanowicza w Mińsku. W 1836 roku, podczas pobytu w Wilnie, poznał swoją przyszłą żonę - Aleksandrę Müllerównę. W 1837 roku wyjechał na studia do Berlina, gdzie uczył się prywatnie harmonii, kontrapunktu, instrumentacji i dyrygentury pod kierunkiem Carla Friedricha Rungenhagena, dyrektora Towarzystwa Muzycznego "Singakademie". Odbywał także praktykę, prowadząc chóry i akompaniując śpiewakom, poznawał wielki repertuar operowy, oratoryjny i symfoniczny oraz proces przygotowywania dzieł do wystawienia i technikę dyrygowania, biorąc udział w próbach prowadzonych przez Rungenhagena oraz goszczącego wówczas w Berlinie Gaspara Spontiniego.

Po trzyletnim pobycie w Berlinie w 1840 roku Moniuszko powrócił do kraju. Ożenił się z Aleksandrą Müllerówną i zamieszkał z nią w Wilnie, gdzie został prywatnym nauczycielem gry na fortepianie oraz objął stanowisko organisty w tamtejszym Kościele św. Jana. Jego działalność przyczyniła się wybitnie do ożywienia muzycznego środowiska wileńskiego. Przy Kościele św. Jana zorganizował amatorski zespół chóralny, z którym podczas kilku miesięcy jego istnienia wykonał z towarzyszeniem doraźnie zorganizowanej orkiestry "Requiem" Wolfganga Amadeusa Mozarta oraz fragmenty oratoriów "Stworzenie świata" Josepha Haydna i "Św. Paweł" Felixa Mendelssohna-Bartholdy'ego. Na jednym z koncertów orkiestra wykonała pod jego batutą dzieła Gaspara Spontiniego, Felixa Mendelssohna i Ludwiga van Beethovena. Odbywał także podróże artystyczne do Petersburga. Zapoznawał tamtejszą publiczność ze swoją twórczością, która zyskała duże powodzenie i przychylną prasę. W czasie podróży nawiązał bliską znajomość z wybitnymi muzykami rosyjskimi, m.in. Michaiłem Glinką, Aleksandrem Dargomyżskim, Cezarem Cui, Aleksandrem Sierowem.

W 1848 roku w Wilnie przygotował i osobiście poprowadził prawykonanie na estradzie pierwszej, dwuaktowej wersji opery "Halka". W 1854 roku przy współudziale Achillesa Bonoldiego założył Towarzystwo im. św. Cecylii, którego członkowie-amatorzy dawali pod jego batutą dwa razy do roku publiczne koncerty. Po triumfie, jaki odniosła 1 stycznia 1858 roku warszawska premiera nowej, czteroaktowej wersji "Halki", odbył podróż artystyczną do Niemiec i Francji, a po powrocie 1 sierpnia 1858 roku został powołany na stanowisko pierwszego dyrygenta Opery Polskiej w Teatrze Wielkim w Warszawie. Pierwszym dziełem, jakie jeszcze w 1858 roku wystawił, była jego własna jednoaktowa opera "Flis". Podczas piętnastu niemal lat pracy na tym stanowisku przygotował i wystawił kolejno wszystkie swoje następne opery. Ograniczał się prawie wyłącznie, z niewielkimi wyjątkami (jak np. opery "Haydée" i "Koń spiżowy" Daniela François Esprit Aubera) do dyrygowania własnymi dziełami. Prowadził ponadto sporadycznie chóry w kościołach warszawskich, m.in. w kościele ewangelickim wystawił oratorium "Eliasz" Felixa Mendelssohna. Występował także corocznie jako dyrygent na koncertach kompozytorskich. W 1862 roku ponownie wyjechał do Paryża, licząc na wystawienie którejś ze swoich oper, co jednak nie doszło do skutku. Okres powstania styczniowego zahamował prace kompozytora, ciężkie warunki polityczne nie sprzyjały twórczości. W 1865 roku wystawienie opery "Straszny dwór" wywołało jednak entuzjazm. Nowa opera odniosła sukces podobny do sukcesu "Halki".

Jeszcze w 1864 roku Moniuszko rozpoczął wykłady z zakresu harmonii, kontrapunktu i kompozycji oraz prowadził zespół chóralny w Instytucie Muzycznym w Warszawie. Jego uczniami byli m.in. Zygmunt Noskowski i Henryk Jarecki. Stanisław Moniuszko zmarł nagle na atak serca. Pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Jego pogrzeb stał się manifestacją narodową.

Muzyka Moniuszki zyskała szerokie uznanie w polskim społeczeństwie. Uważa się ją powszechnie za wzór muzyki "słowiańskiej".

 

Źródło biogramuwww.culture.pl, Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, luty 2004.

Utwory Kameralne

  • Allegro moderato na altówkę, dzwonki, fisharmonię i fortepian; muzyka do sztuki teatralnej

  • Bajka na kwintet smyczkowy, przed 1848, wersja oryginalna na orkiestrę

  • Duettino na fortepian na 4 ręce Kup

  • Kontredans A-dur na fortepian na 4 ręce Kup

  • Kontredans C-dur na fortepian na 4 ręce Kup

  • Kontredans D-dur na fortepian na 4 ręce Kup

  • Kontredans F-dur [I] na fortepian na 4 ręce Kup

  • Kontredans F-dur [II] na fortepian na 4 ręce Kup

  • Kontredans g-moll na fortepian na 4 ręce Kup

  • Kupiec wenecki na orkiestrę kameralną, ok. 1870, muzyka do sztuki teatralnej

  • I Kwartet smyczkowy d-moll, 1839 Pobierz

  • II Kwartet smyczkowy F-dur Pobierz

  • Mazur „Weselny” na fortepian na 4 ręce Kup

  • Ostatnie bożyszcze na kwintet smyczkowy, 1870, muzyka do sztuki teatralnej

  • Pieśń włóczęgi na fortepian na 4 ręce, przed 1866 Kup

  • Polonez „Obywatelski” na fortepian na 4 ręce, 1868

  • Polonez „Pan Chorąży” na wiolonczelę i fortepian Pobierz

  • Polonez D-dur na fortepian na 4 ręce, 1863 Kup

  • Polonez koncertowy A-dur na fortepian na 4 ręce, przed 1866 Kup

  • Prządka na fortepian na 4 ręce Kup

  • Salve Maria D-dur na kwintet smyczkowy

  • Sonety krymskie na fortepian na 4 ręce

  • Tańce góralskie z opery „Halka” na fortepian na 4 ręce Kup

  • Uwertura do „Kochanki hetmańskiej” na fortepian na 4 ręce

  • Uwertura do „Sabaudki, czyli Błogosławieństwa matki” na fortepian na 4 ręce

  • Uwertura do opery „Flis” na fortepian na 4 ręce, 1858

  • Uwertura do opery „Paria” na fortepian na 4 ręce, 1869

  • Walc As-dur na fortepian na 4 ręce, ok. 1850 Kup

  • Widma na fortepian na 4 ręce, 1865 lub wcześniej Pobierz

  • Conte d'hiver (Bajka) ouverture fantastique na fortepian na 4 ręce Pobierz

  • Potpourri de motifs de l'opera Paria na fortepian na 4 ręce Pobierz

  • Sonety krymskie na fortepian na 4 ręce Pobierz

  • Uwertura do „Sabaudki, czyli Błogosławieństwa matki” na fortepian na 4 ręce Pobierz

  • Uwertura do opery „Flis” na fortepian na 4 ręce, 1858 Pobierz

  • Uwertura do opery „Paria” na fortepian na 4 ręce, 1869 Pobierz

  • Uwertura do „Kochanki hetmańskiej” na fortepian na 4 ręce Pobierz

Utwory na fortepian

  • Anioł Pański w wiejskim kościółku, przed 1865 Kup

    Opis:

    Uwagi: dwie wersje

  • Aria z kurantami z opery „Straszny dwór” Kup

  • Chant sans paroles a-moll Kup

  • Co mówią obłoki o księżycu w pogodną noc wiosenną Kup

  • Congé de Vilna

  • Do odjeżdżającej

  • Dwie polki z baletu „Na kwaterze”, przed 1871 Pobierz

  • Dzwonek wieczorny Pobierz

  • Elegia, do 1866 Kup

  • Fraszki, 1843 Kup

  • Galop D-dur

  • Galop F-dur

  • Impromptu F-dur

  • Introdukcja, 5 walców i finał Kup

  • Jawnuta […] Wyjątki, po 1850

  • Kołysanka „Dni radości” D-dur, 1872 Kup

  • La cloche du soir Pobierz

    Opis:

    Uwagi: inny tytuł Dzwonek wieczorny

  • Leokadia. Polka F-dur

  • Litwinka-polka Kup

  • Marsz z muzyki do tragedii „Hamlet” Kup

  • Mazur „Weselny” C-dur, ok. 1870 Kup

  • Mazur baletowy z baletu „Monte Cristo” Pobierz

  • Mazur D-dur [I], ok. 1845 Kup

  • Mazur D-dur [II], przed 1840 Kup

  • Mazur Des-dur Kup

  • Mazur G-dur [I], ok. 1845 Kup

  • Mazur G-dur [II], przed 1840 Kup

  • Mazur G-dur [III] Kup

  • Mazur g-moll, ok. 1836

  • Mazur H-dur Kup

  • Mazur z opery „Halka”, 1858 Kup

  • Mazur z opery „Straszny dwór”, 1865 Kup

  • Mazurek a-moll Kup

  • Mazurek G-dur Kup

  • Miniatura muzyczna D-dur [I] Kup

  • Miniatura muzyczna D-dur [II] Kup

  • Nokturn As-dur Kup

  • Oczekiwanie Kup

    Opis:

    Uwagi: na podstawie pieśni Toska

  • Pamiątka z albumu panny Marii Peszke, ok. 1879 Kup

  • Pieśń Cyganów Kup

    Opis:

    Uwagi: na podstawie pieśni Cyganie

  • Piosnka bez słów. Do odjeżdżającej Kup

    Opis:

    Uwagi: inny tytuł Chant sans paroles

  • Piosnka jesienna, po 1860 Kup

    Opis:

    Uwagi: na podstawie pieśni Niepogoda

  • Pokój spracowanej duszy!, oryginalnie pieśń na pogrzeb I. Dobrzyńskiego, 1867

  • Polka „Wiosenna” F-dur, 1860 Kup

  • Polka „Gabriela” As-dur, przed 1855 Kup

  • Polka C-dur, przed 1851 Kup

  • Polka Daniel, przed 1852 Kup

  • Polka Jawnuta h-moll, 1852

  • Polka z tematów opery „Flis”, 1858 Kup

  • Polonez Des-dur, przed 1858 Kup

  • Polonez d-moll, przed 1852 Kup

  • Polonez Es-dur Kup

  • Polonez koncertowy A-dur, przed 1866 Kup

  • Polonez z opery „Halka”, 1848 – 1850 Kup

  • Pożegnanie Kup

  • Preludium H-dur

  • Preludium z operetki „Beata”

  • Quasi mazur Kup

  • Sześć polonezów Kup

  • Taniec cyganki z operetki „Jawnuta”, po 1850 Kup

  • Trzy walce, przed 1852 Kup

  • Walc As-dur Kup

  • Walc „Pohulanka” As-dur Kup

  • Walc D-dur

  • Walc Es-dur, przed 1840 Kup

  • Walc F-dur, przed 1840 Kup

  • Westchnienie Litwina Kup

  • Wilanella B-dur, przed 1851 Kup

  • Wilanella Des-dur Kup

  • Z piosnki „Dziewczę bez posagu” Kup

  • Pensées lyriques, op. 43, ok. 1893 Pobierz

    Opis:

    Uwagi: 1. Mélodie méridionale, 2. Morceaux grotesque, 3. Nocturne, 4. Mazourka impromptu, 5. Danse cosaque

  • Preludium z operetki „Beata” Pobierz

  • Polka Leokadia Wypożycz