Portret Witolda Lutosławskiego, autor: Benedykt Jerzy Dorys (1901-1990), 1948 r. / źródło: Biblioteka Narodowa (Polona)

Witold Lutosławski

(25.01.1913 – 7.02.1994) kompozytor i dyrygent, urodzony i zmarły w Warszawie. Naukę gry na fortepianie rozpoczął już jako 6-letnie dziecko; był uczniem Heleny Hoffman, po 1924 roku Józefa Śmidowicza, a następnie Artura Taubego. W latach 1926-32 pobierał również lekcje gry na skrzypcach u Lidii Kmitowej. Od 1928 roku przez cztery lata uczęszczał na prywatne lekcje teorii i kompozycji do Witolda Maliszewskiego. Pod jego kierunkiem w 1930 roku skomponował swój pierwszy utwór wykonany publicznie dwa lata później w Warszawskim Konserwatorium – Taniec Chimery na fortepian. W 1932 roku zapisał się do tej uczelni muzycznej, gdzie kontynuował studia kompozytorskie w klasie Maliszewskiego oraz uczył się grać na fortepianie u Jerzego Lefelda (dyplom pianisty uzyskał w 1936 roku, a kompozytora – za utwór Requiem na sopran, chór mieszany i orkiestrę – w 1937). W latach 1931-33 był również studentem Wydziału Matematyki Uniwersytetu Warszawskiego. Za swój debiut kompozytorski uznał prawykonanie w 1938 roku Wariacji symfonicznych (1936-38).

Dobrze zapowiadającą się karierę artystyczną Lutosławskiego przerwała jednak II wojna światowa. Lata okupacji hitlerowskiej spędził w Warszawie. Zarabiał na życie m.in. jako pianista w kawiarniach „SiM” (Sztuka i Moda) oraz „U Aktorek” grając w duecie z Andrzejem Panufnikiem. Jedynym utworem zachowanym z tych czasów są Wariacje na temat Paganiniego na dwa fortepiany (1941). Po wojnie Lutosławski zamieszkał na stałe w Warszawie. W 1946 roku poślubił Marię Danutę Bogusławską (z domu Dygat). Zaangażował się w organizację Związku Kompozytorów Polskich. Ze stowarzyszeniem tym czynnie był związany do końca życia jako członek władz i współorganizator Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”. Nigdy nie związał się na stałe z żadną uczelnią muzyczną. Uczestniczył natomiast w wielu kursach kompozytorskich: w 1962 roku – w Berkshire Music Center w Tanglewood (Massachusetts), podczas których poznał m.in. Edgara Varèse’a i Miltona Babbitta; w 1963 i 1964 roku – w Summer School of Music w Darlington (Anglia); w 1966 – w Kungliga Svenska Musikaliska Akademien w Sztokholmie; w 1966 – na uniwersytecie w Austin (Texas), a w 1968 – w Århus (Dania). W latach 70-tych i 80-tych przyjmował jedynie sporadycznie zaproszenia na wykłady poświęcone własnej twórczości.

Od 1963 roku prawykonaniem swoich Trzech poematów Henri Michaux na chór i orkiestrę (1961-63) rozpoczął natomiast działalność dyrygencką. Aktywnie udzielał się w tej dziedzinie do końca życia. Jako dyrygent odbył wiele podróży artystycznych, m.in. do Francji (1964), Czechosłowacji (1965), Holandii (1969), Norwegii i Austrii (1969). Kierował Los Angeles Philharmonic Orchestra, San Francisco Symphony Orchestra, BBC Symphony Orchestra, London Sinfonietta, Orchestre de Paris i Wielką Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia i Telewizji.

Twórczość Witolda Lutosławskiego spotkała się z licznymi dowodami uznania. Otrzymał on wiele nagród i odznaczeń, m.in. Nagrodę Związku Kompozytorów Polskich (1959, 1973), Nagrodę I stopnia Ministra Kultury i Sztuki (1962), Nagrodę Państwową I stopnia (1955, 1964, 1978), I nagrodę na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu (1959, 1962, 1964, 1968), Nagrodę im. Sergiusza Kusewickiego (1964, 1976, 1986), im. Gottfrieda von Herdera (1967), im. Léonie Sonninga (1967), im. Maurice’a Ravela (1971), im. Jeana Sibeliusa (1973), im. Ernsta von Siemensa (1983), im. Charlesa Grawemeyera (1985), królowej Zofii Hiszpańskiej (1985). W 1983 roku uhonorowano go Nagrodą Artystyczną Komitetu Kultury Niezależnej NSZZ „Solidarność”. W 1985 roku został odznaczony Złotym Medalem Royal Philharmonic Society w Londynie, w 1992 roku Złotym Medalem i tytułem muzyka roku 1991 nadanym przez brytyjskie Incorporated Society of Musicians oraz Medalem Stockholm Concert Hall Foundation, a w 1993 – „Polar Music Prize” i „Kyoto Prize” w dziedzinie sztuki. W 1994 roku nadano Lutosławskiemu najwyższe polskie odznaczenie: Order Orła Białego. Członkostwo honorowe przyznały mu liczne stowarzyszenia muzyczne, akademie artystyczne i naukowe, m.in. Międzynarodowe Towarzystwo Muzyki Współczesnej, Kungliga Svenska Musikaliska Akademien, Freie Akademie der Künste w Hamburgu, Deutsche Akademie der Künste w Berlinie, Akademie der Schönen Künste w Monachium, American Academy of Arts and Letters w Nowym Jorku, Royal Academy of Music w Londynie oraz Związek Kompozytorów Polskich. Wiele uniwersytetów przyznało Lutosławskiemu tytuł doktora honoris causa, m.in. uniwersytet w Warszawie, Toruniu, Chicago, Lancaster, Glasgow, Cambridge, Durham, Uniwersytet Jagielloński i McGill University w Montrealu. Od 1990 roku odbywa się w Warszawie Międzynarodowy Konkurs Kompozytorski im. Witolda Lutosławskiego organizowany przez Filharmonię Narodową.

 

Źródło biogramuwww.polmic.pl, Małgorzata Kosińska. 

Utwory Kameralne

  • Bukoliki na altówkę i wiolonczelę, 1962 Kup

  • Epitafium na obój i fortepian, 1979 Kup

  • Fanfare for Cambridge University na kwintet dęty, 1987 Kup

  • Fanfare for Lancaster University na instrumenty dęte i bębenek, 1989 Kup

    Opis:

    Uwagi: obsada- 4 rogi F, 3 trąbki B, 3 puzony, tuba, bęben

  • Grave metamorfozy na wiolonczelę i fortepian, 1981 Kup

  • Grave metamorfozy na wiolonczelę i fortepian, 1981 Kup

    Opis:

    Uwagi: druga wersja na wiolonczelę i orkiestrę smyczkową (1982)

  • 6 Kolęd na 3 flety proste, 1959

  • Koncert podwójny na obój, harfę, orkiestrę smyczkową i perkusję, 1980 Kup

    Opis:

    Uwagi: obsada- obój, harfa, rozbudowana perkusja, 7 skrzypiec, 2 altówki, 2 wiolonczele, kontrabas

  • Kwartet smyczkowy, 1964 Kup

  • Lullaby „for Anne-Sophie” na skrzypce i fortepian, 1989 Kup

  • 4 Melodie śląskie na 4 skrzypiec, 1954 Kup

  • 5 Melodii ludowych na orkiestrę smyczkową, 1952 Kup

    Opis:

    Uwagi: obsada- skrzypce I, skrzypce II, altówka, wiolonczela, kontrabas

  • Miniatura na 2 fortepiany, 1953 Kup

  • Mini-uwertura na 2 trąbki, róg, puzon i tubę, 1982 Kup

  • Partita na skrzypce i fortepian, 1984 Kup

  • Preludia i fuga na 13 instrumentów smyczkowych, 1972 Kup

    Opis:

    Uwagi: obsada- 7 skrzypiec, 3 altówki, 2 wiolonczele, kontrabas

  • Preludia taneczne na flet, obój, klarnet B, fagot, róg F, skrzypce, altówkę, wiolonczelę i kontrabas, 1959 Kup

    Opis:

    Uwagi: dodatkowo wersja na klarnet i fortepian (1954) oraz wersja na klarnet B, 3 kotły, tamburo con corda, tamburo senza corda, gran cassa, piatto, fortepian, harfę, 4 I skrzypiec, 4 II skrzypiec, 3 altówki, 3 wiolonczele i 2 kontrabasy

  • Przeźrocza na orkiestrę kameralną, 1988 Kup

    Opis:

    Uwagi: inny tytuł „Slides"; obsada- flet, obój, klarnet B, fagot, róg F, 2 bongosy, 3 tam-tamy, gran cassa, fortepian / czelesta, skrzypce, altówka, wiolonczela, kontrabas

  • Recitativo e arioso na skrzypce i fortepian, 1951 Kup

  • Subito na skrzypce i fortepian, 1992 Kup

  • 10 Tańców polskich, 1953 Kup

  • Trio na obój, klarnet i fagot, 1945 Kup

  • Trzy fragmenty na flet i harfę lub fortepian, 1953 Kup

  • Uwertura smyczkowa, 1949 Kup

    Opis:

    Uwagi: obsada- skrzypce I, skrzypce II, altówka, wiolonczela, kontrabas

  • Wariacje na temat Paganiniego na 2 fortepiany, 1941 Kup

  • Zasłyszana melodyjka na fortepian na 4 ręce, 1957 Kup

  • 6 Kolęd na 3 flety proste Kup

Utwory na fortepian

  • Bukoliki, 1952 Kup

  • 2 Etiudy, 1941 Kup

  • Inwencja, 1968 Kup

  • Melodie ludowe, 1945 Kup

  • Sonata, 1934 Kup

  • 3 Utwory dla młodzieży, 1953 Kup

Utwory na fortepian z orkiestrą

  • Wariacje na temat Paganiniego, 1978 Kup