Portret Grażyny Bacewicz, autor: Benedykt Jerzy Dorys (1901-1990), 1948 r. / źródło: Biblioteka Narodowa (Polona)

Grażyna Bacewicz

(5.02.1909 – 17.01.1969) kompozytorka i skrzypaczka, urodzona w Łodzi, zmarła w Warszawie. Początkowo gry na fortepianie i skrzypcach uczył ją ojciec – Vincas Bacevičius (Wincenty Bacewicz). Od roku 1919 kontynuowała edukację muzyczną w Konserwatorium Muzycznym Heleny Kijeńskiej-Dobkiewiczowej w Łodzi, gdzie kształciła się w zakresie gry na skrzypcach, fortepianie oraz teorii muzyki. W 1923 roku wraz z całą rodziną przeniosła się do Warszawy. Od 1924 roku uczęszczała do Konserwatorium Warszawskiego. Studiowała kompozycję w klasie Kazimierza Sikorskiego, grę na skrzypcach pod kierunkiem Józefa Jarzębskiego i grę na fortepianie u Józefa Turczyńskiego. Równocześnie podjęła studia filozoficzne na Uniwesytecie Warszawskim, z których jednak po półtora roku zrezygnowała. Przerwała także dalszą naukę gry na fortepianie. W roku 1932 ukończyła Konserwatorium, uzyskując dwa dyplomy – z gry na skrzypcach i kompozycji. W tym samym roku dzięki hojności Ignacego Jana Paderewskiego otrzymała stypendium na studia kompozytorskie w Ecole Normale de Musique w Paryżu, które odbyła w latach 1932-33 pod kierunkiem Nadii Boulanger. Uczęszczała tam również na prywatne lekcje gry na skrzypcach do Henri Toureta. Ponownie wyjechała do stolicy Francji w roku 1934, aby kształcić się u węgierskiego skrzypka – Carla Flescha. Jako solistka zaczęła odnosić sukcesy już w 1935 roku, kiedy otrzymała pierwsze wyróżnienie na I Międzynarodowym Konkursie Skrzypcowym im. Henryka Wieniawskiego w Warszawie. W latach 1936-38 współpracowała z warszawską Orkiestrą Polskiego Radia, zorganizowaną przez Grzegorza Fitelberga, w której grała partię pierwszych skrzypiec. Praca w orkiestrze dała jej możliwość wzbogacenia wiedzy w zakresie instrumentacji. Przed II wojną światową również wiele koncertowała – często wspólnie z bratem Kiejstutem, znanym pianistą – w wielu krajach, m.in. na Litwie, we Francji i Hiszpanii. Podczas okupacji niemieckiej występowała na koncertach konspiracyjnych i koncertach Rady Głównej Opiekuńczej. Po wojnie kontynuowała działalność koncertową do 1953 roku. Dawała recitale w Belgii, Czechosłowacji, ZSRR, Rumunii, na Węgrzech i we Francji. Równocześnie w 1945 roku podjęła pracę w Państwowym Konserwatorium Muzycznym w Łodzi, gdzie wykładała przedmioty teoretyczne i prowadziła klasę skrzypiec. W latach 50-tych poświęciła się prawie wyłącznie kompozycji i nauczaniu. Od 1966 roku (od 1967 jako profesor zwyczajny) aż do śmierci pracowała w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Warszawie, prowadząc klasę kompozycji. Ponadto często brała udział – jako juror – w konkursach skrzypcowych i kompozytorskich, m.in. w Liege, Paryżu, Moskwie, Neapolu, Budapeszcie, Poznaniu i Warszawie. W latach 1955-57 i 1960-69 pełniła również funkcję wiceprezesa Związku Kompozytorów Polskich. W latach 60-tych zajmowała się także pisarstwem. Jest autorką kilku powieści i nowel – pozostających jednak nadal w rękopisie – oraz tomiku opowiadań pt. Znak szczególny (“Czytelnik”, Warszawa 1970; II wyd.: 1974).

Niezwykle bogata twórczość kompozytorska Bacewicz wielokrotnie była nagradzana i wyróżniana, m.in. w 1933 roku jej Kwintet na instrumenty dęte (1932) otrzymał I nagrodę na konkursie kompozytorskim Towarzystwa “Aide aux femmes de professions libres” w Paryżu, w 1936 roku na konkursie kompozytorskim Towarzystwa Wydawniczego Muzyki Polskiej Trio na obój, skrzypce i wiolonczelę (1935) zdobyło II nagrodę, a Sinfonietta na orkiestrę smyczkową (1929) – wyróżnienie, w 1949 roku Koncert fortepianowy (1949) uzyskał II nagrodę (pierwszej nie przyznano) na Konkursie Kompozytorskim im. Fryderyka Chopina, zorganizowanym przez Związek Kompozytorów Polskich w Warszawie, w 1951 na Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim w Liege Kwartet smyczkowy nr 4 (1951) otrzymał I nagrodę, a w 1956 na tym samym konkursie Kwartet smyczkowy nr 5 – II nagrodę, w 1960 na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu Muzyka na smyczki, trąbki i perkusję (1958) uzyskała III lokatę – najwyższą w dziale utworów orkiestrowych, a w roku 1965 Koncert skrzypcowy nr 7 (1965) zdobył nagrodę Rządu Belgijskiego i złoty medal na Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim w Brukseli.

Ponadto Grażyna Bacewicz została uhonorowana szeregiem nagród za całokształt twórczości, m.in. w 1949 roku otrzymała Nagrodę muzyczną miasta Warszawy za całokształt działalności kompozytorskiej, wirtuozowskiej, organizatorskiej i pedagogicznej, w 1950 roku – Nagrodę Państwową III stopnia za Koncert na orkiestrę smyczkową (1948), w 1951 – I nagrodę na Festiwalu Muzyki Polskiej za całokształt twórczości festiwalowej, a w szczególności za Sonatę skrzypcową nr 4 (1949), w 1952 – Nagrodę Państwową II stopnia za Koncert skrzypcowy nr 4 (1951) i wspomniany Kwartet smyczkowy nr 4 oraz Sonatę skrzypcową nr 4, w 1955 – Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za Symfonię nr 4 (1953), Koncert skrzypcowy nr 3 (1948) i Kwartet smyczkowy nr 3 (1947), w 1960 – Nagrodę Związku Kompozytorów Polskich za wybitne osiągnięcia w dziedzinie twórczości kompozytorskiej, a w roku 1962 – Nagrodę II stopnia Ministra Kultury i Sztuki za Pensieri Notturni na orkiestrę kameralną (1961). Została również odznaczona Orderem Sztandaru Pracy II klasy (1949) i I klasy (1959), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1953), Medalem 10-lecia Polski Ludowej (1955) oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1955).


Źródło biogramuwww.polmic.pl, Małgorzata Kosińska, aktualizacja: maj 2018 (iz)

Utwory Kameralne

  • Andante i allegro, 1934

  • Concertino w I-III pozycji na skrzypce i fortepian, 1945 Kup

  • Divertimento na orkiestrę smyczkową, 1965 Kup

    Opis:

    obsada- skrzypce I, skrzypce II, altówka, wiolonczela, kontrabas

  • Humoreska na skrzypce i fortepian, 1953 Kup

  • Inkrustacje na róg i zespół kameralny, 1965 Kup

  • Kaprys na skrzypce i fortepian, 1946 Kup

  • Kaprys nr 1 na skrzypce i fortepian, 1932

  • Kaprys nr 2 na skrzypce i fortepian, 1933 lub 1934

  • Kołysanka na skrzypce i fortepian, 1952 Kup

  • Koncert na orkiestrę smyczkową, 1948 Kup

    Opis:

    obsada- skrzypce I, skrzypce II, altówka, wiolonczela, kontrabas

  • Kwartet na 4 skrzypiec, 1949 Kup

  • I Kwartet smyczkowy, 1938 Kup

  • II Kwartet smyczkowy, 1943 Kup

  • III Kwartet smyczkowy, 1947 Kup

  • IV Kwartet smyczkowy, 1950 Kup

  • V Kwartet smyczkowy, 1955 Kup

  • VI Kwartet smyczkowy, 1960 Kup

  • VII Kwartet smyczkowy, 1965 Kup

  • I Kwintet fortepianowy, 1952 Kup

  • II Kwintet fortepianowy, 1965 Kup

  • Kwintet na instrumenty dęte, 1932 Kup

  • Legenda na skrzypce i fortepian, 1945

  • Łatwe duety na tematy ludowe na 2 skrzypiec, 1945 Kup

  • Łatwe utwory na klarnet i fortepian, 1948 Kup

  • Łatwe utwory w I pozycji na skrzypce i fortepian, 1946 Kup

  • Łatwe utwory w I-III pozycji na skrzypce i fortepian, 1949 Kup

  • Melodia i Kaprys na skrzypce i fortepian, 1949 Kup

  • Muzyka na smyczki, trąbkę i perkusję, 1958 Kup

    Opis:

    obsada- 5 trąbek C, kotły, ksylofon, tamburyn, czelesta, skrzypce, altówka, wiolonczela, kontrabas

  • I Oberek na skrzypce i fortepian, 1949 Kup

  • II Oberek na skrzypce i fortepian, 1952 Kup

  • Oberek nr 1 na klarnet i fortepian, 1949

  • Partita na skrzypce i fortepian [I], 1934

  • Partita na skrzypce i fortepian [II], 1955 Kup

  • Pieśń litewska na skrzypce i fortepian, 1934

  • Quartetto per 4 violoncelli, 1964 Kup

  • Sinfonietta na orkiestrę smyczkową [I], 1929, obsada: skrzypce I, skrzypce II, altówka, wiolonczela, kontrabas

  • Sinfonietta na orkiestrę smyczkową [II], 1935, obsada: skrzypce I, skrzypce II, altówka, wiolonczela, kontrabas

  • Sonata da camera na skrzypce i fortepian, 1945 Kup

  • III Sonata na skrzypce i fortepian, 1947 Kup

  • IV Sonata na skrzypce i fortepian, 1949 Kup

    Opis:

    pierwsza wersja tej kompozycji na orkiestrę

  • V Sonata na skrzypce i fortepian, 1951 Kup

  • Sonatina na obój i fortepian Kup

  • Suita na 2 skrzypiec, 1942

  • Suita na orkiestrę smyczkową, 1931

  • Symfonia na orkiestrę smyczkową, 1946, obsada- skrzypce I, skrzypce II, altówka, wiolonczela, kontrabas

  • Taniec antyczny na skrzypce i fortepian, 1950

  • Taniec mazowiecki na skrzypce i fortepian, 1951 Kup

  • Taniec polski na skrzypce i fortepian, 1948 Kup

  • Taniec słowiański na skrzypce i fortepian, 1952 Kup

  • Temat z wariacjami na skrzypce i fortepian, 1934 Kup

  • Trio na obój, harfę i perkusję, 1965 Kup

  • Trio na obój, klarnet i fagot, 1948

  • Trio na obój, skrzypce i wiolonczelę, 1935 Kup

  • Witraż na skrzypce i fortepian, 1932 Kup

  • Wiwat na klarnet i kwartet smyczkowy, 1950

Utwory na fortepian

  • Allegro, 1929

  • 10 Etiud, 1957 Kup

  • Etiuda tercjowa, 1952

  • 3 Groteski, 1935 Kup

  • Krakowiak koncertowy, 1949 Kup

  • Mały tryptyk, 1965 Kup

  • 3 Preludia, 1941

  • Preludium, 1928

  • Rondino Kup

  • Scherzo, 1934 Kup

  • Sonata [I], 1930

  • Sonata [I], 1935

  • I Sonata, 1945

  • II Sonata, 1953 Kup

  • Sonatina [I], 1933

  • Sonatina [II], 1955 Kup

  • Suita dziecięca, 1933 Kup

  • Temat z wariacjami, 1924

  • Toccata, 1932

  • Trzy utwory charakterystyczne, 1932 Kup

Utwory na fortepian z orkiestrą

  • Koncert na fortepian i orkiestrę, 1949 Kup